English Information

f

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania - Archiwum 2025

485695062 1458866878707363 6366111334995526584 n

 

Wczorajszy wykład „Prace archeologiczne jako przyczynek do badań nad historią poligonu SS i obozów pracy przymusowej w Pustkowie” odbył się w ramach cyklu "Spotkań z Historią" Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania.

Dziękujemy Panu Michałowi Czarnikowi, archeologowi, kierownikowi badań archeologicznych na terenie dawnego poligonu SS i obozów pracy przymusowej w Pustkowie za prezentację i szczegółowe omówienie efektów dotychczasowych prac rozpoczętych w 2023 roku, a które nadal są kontynuowane.

Dziękujemy licznej publiczności spotkania oraz dyskusję. Szczególne podziękowania kierujemy do właścicieli gruntów udostępnionych na rzecz działań archeologicznych. Dziękujemy również wszystkim osobom i instytucjom które wspierają trwające prace.


Fot. CKiB

 

Spotkanie z historią 21.03.2025

 

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania zaprasza 21 marca 2025 r. na wykład pana Michała Czarnika pt. „Prace archeologiczne jako przyczynek do badań nad historią poligonu SS i obozów pracy przymusowej w Pustkowie”.

Spotkanie to będzie dobrą okazją do zaprezentowania wyników dotychczasowych prac archeologicznych (l. 2023-2025) oraz omówienia głównych metod badawczych, które zostały zastosowane.

Wykład odbędzie się w ramach cyklu Spotkań z Historią Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania w sali kinowej Domu Kultury w Pustkowie-Osiedlu 26A.

Michał Czarnik – archeolog, absolwent Uniwersytetu Rzeszowskiego, uczestnik szkoły doktorskiej, kierownik prowadzonych badań archeologicznych na terenie dawnego poligonu SS i obozów pracy przymusowej w Pustkowie. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół ochrony cmentarzy i grobów wojennych z okresu I wojny światowej na terenie południowo-wschodniej Polski. Doświadczenie terenowe zdobywał w Polsce i za granicą (m.in. we Francji i Gwatemali). Od 2022 roku jest członkiem zespołu realizującego projekt „Archeologia Zbrodni Pomorskiej 1939”. Brał udział w projekcie „Nauka dla społeczeństwa, społeczeństwo dla nauki w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach” zakończonym w 2023 roku, a obecnie uczestniczy w działaniach w ramach nowego projektu badawczego „Lamsdorf–Łambinowice – archeologia pamięci”. Jest także współautorem kilku publikacji z zakresu archeologii współczesności.

W tym roku obchodzimy 130. rocznicę urodzin Księżnej Heleny Jabłonowskiej - patronki Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania.
 
Księżna Helena Jabłonowska z domu hrabianka Rey urodziła się 4 stycznia 1895 r. Była córką Mikołaja Reya z Przyborowa i Marii – hrabianki z domu Bobrowska. Od wczesnych lat młodzieńczych zaangażowana się w działalność społeczną. W czasie ciężkich lat I wojny światowej organizowała kształcenie dziewcząt w postaci kursów gospodarczych. Co ważne, finansowo zaangażowana była wspieranie Legionów Piłsudskiego. Podczas swojego pobytu w Wiedniu swoją opieką objęła polskich uchodźców, natomiast w Szwajcarii aktywnie pracowała w Komitecie Polskim.
Jeszcze podczas trwania I wojny światowej, Helena Reyówna wzięła ślub z Józefem Teodorem, Księciem Jabłonowskim. Miało to miejsce w dniu 18 września 1917 r. Młoda para książęca zamieszkała w Przyborowie, który był dziedzicznym majątkiem Heleny. Po odzyskaniu w 1918 r. przez Polskę niepodległości, w kresie międzywojennym, Księżna Helena Jabłonowska pełniła funkcję Prezesa Akcji Katolickiej i Sodalicji Mariańskiej. Swoją działalność społeczną i charytatywną ukierunkowała na inicjowanie i pomoc w organizowaniu ochronek dla wiejskich dzieci. Tutaj dzieci te mogły otrzymywać niezbędną opiekę i wyżywienie, gdy ich matki wykonywały prace polowe w rolnictwie.
Działalność charytatywną w sposób szczególny Księżna Helena Jabłonowska rozwinęła podczas tragicznych lat okupacji hitlerowskiej II wojny światowej. To właśnie w swoim majątku w Przyborowie wspierała potrzebujących, niosła pomoc wysiedlonym, w tym rodzinom żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego, a także rodzinom poległych lub więzionych w jenieckich obozach. Księżna włączyła się również w organizację tajnego nauczania. Kolejną formą jej działalności było zaangażowanie się w walkę z okupantem w strukturach podziemnych Armii Krajowej (ps. „Rzepicha”). Również wtedy objęła funkcję przewodniczącej Rady Głównej Opiekuńczej powiatu dębickiego. Organizowała wówczas pomoc żywnościową bądź materialną dla rodzin wysiedlonych, rodzin wojskowych, więźniów i uciekinierów, a także na potrzeby walki i osobom zagrożonym preparowano fałszywe dokumenty. Wśród wielu różnych form działalności Księżna Helena, którymi zajmowała się, była także pomoc aresztowanym oraz kuchnia obywatelska (jakże potrzebna w czasach wojny).
Niezwykłym, bohaterskim rozdziałem działalności Księżnej Heleny Jabłonowskiej podczas II wojny światowej, była pomoc niesiona więźniom niemieckich obozów pracy przymusowej Pustkowa, które funkcjonowały przy zbudowanym w 1940 r. poligonie wojskowym Waffen SS Truppenübungsplatz Heidelager. W ramach tej pomocy dostarczano więźniom żywność, leki i ubrania oraz pośredniczono w przekazywaniu listów i grypsów. Potocznie więźniowie nazywali ją nawet „Naszą Matką”. W ramach działalności konspiracyjnej Księżna Helena, pod pozorem załatwiania niezbędnych formalności z władzami poligonu, zbierała informacje dla dowództwa AK, a w szczególności odnośnie ilości i stanu więźniów oraz funkcjonowaniu obozów.
Zaraz po zakończeniu II wojny światowej, niestety na skutek nacisku władz komunistycznych, Jabłonowscy opuścili swój majątek w Przyborowie i zamieszkali w Krakowie. Pomimo ponurych realiów powojennej rzeczywistości Księżna Jabłonowska nadal aktywnie działała społecznie. Zawsze pamiętała o potrzebujących, czynnie wspierała ochronki dla dzieci robotników oraz sierot, których po wojnie było wiele.
Księżna Helena z Reyów Jabłonowska zmarła w dniu 11 czerwca 1977 r. i została pochowana w rodzinnym grobowcu na cmentarzu parafialnym w Straszęcinie.
Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania, którego integralną część stanowi Ekspozycja Historyczno-Dydaktyczna przy Górze Śmierci w Paszczynie, od 2011 roku nosi zaszczytne imię Księżnej Heleny z Reyów Jabłonowskiej.
 
130 rocznica ks Jabłonowskiej