27 listopada 2025 roku w Domu Kultury w Pustkowie-Osiedlu odbyło się spotkanie podsumowujące projekt dotyczący badań archeologicznych prowadzonych na Górze Śmierci. Wydarzeniu towarzyszyła wyjątkowa wystawa fotografii dokumentujących przebieg prac terenowych, prezentacja odnalezionych artefaktów oraz projekcja krótkiego filmu ukazującego najważniejsze etapy przedsięwzięcia. Sala kinowa wypełniła się mieszkańcami, pasjonatami historii oraz osobami szczególnie zainteresowanymi tragicznymi wydarzeniami związanymi z tym miejscem.
Spotkanie było okazją do przedstawienia wyników badań przez inicjatora projektu i równocześnie kierownika badań, pana Michała Czarnika. W swoim wystąpieniu podkreślił on złożoność prowadzonych prac i przedstawił najważniejsze wnioski:
Głównym założeniem i celem niniejszego projektu było odnalezienie pola lub pól grzebalnych, w których zdeponowano szczątki osób spalonych na Górze Śmierci poza obecnym upamiętnieniem. W trakcie realizacji projektu, a dokładnie podczas prac ziemnych, nie odnotowano żadnych śladów wskazujących na zaleganie szczątków ani popiołów związanych z działalnością na Górze Śmierci. Może to świadczyć o tym, że spalone szczątki znajdują się w obrębie upamiętnienia, jego infrastruktury lub nieco dalej od samego paleniska. Tezę tę wspierają wyniki analizy archiwalnych zdjęć lotniczych, które ujawniły kilka anomalii wymagających przyszłej weryfikacji. Dwie z nich zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie paleniska, natomiast kolejne dwie w większej odległości. Weryfikacja tych miejsc powinna stanowić kolejny krok w badaniach na Górze Śmierci.
Choć prowadzone prace terenowe nie ujawniły jednoznacznych śladów pochówków, wyniki analizy zdjęć lotniczych otworzyły nowe kierunki dalszych poszukiwań. Obecność wskazanych anomalii może w przyszłości okazać się kluczowa dla pełniejszego zrozumienia topografii i historii tego miejsca pamięci. Podczas spotkania podkreślano, że kontynuacja badań jest nie tylko wyzwaniem naukowym, lecz także ważnym obowiązkiem wobec ofiar i lokalnej historii.
W wydarzeniu tym wziął udział Adam Pieniążek - Wójt Gminy Dębica, Zastępca Dyrektora Centrum Kultury i Bibliotek Gminy Dębica pani Sylwia Asyngier, osoby bezpośrednio zaangażowane w projekt tj. członkowie Stowarzyszenia HEKS Ring w Paszczynie na czele z prezesem panem Marian Matkowski oraz liczni pasjonaci historii.
Spotkanie stało się przestrzenią do refleksji nad koniecznością zachowania pamięci o tragicznych wydarzeniach związanych z Górą Śmierci, a także zaproszeniem do dalszego dialogu i wspólnego poszukiwania odpowiedzi na pytania, które wciąż pozostają otwarte.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Fot. Urząd Gminy Dębica
Uczniowie klasy VIII z Zespołu Szkół z Oddziałami Integracyjnymi w Pustkowie-Osiedlu, uczestniczyli w sprzataniu Góry Śmierci i terenu przylegającego do Ekspozycji Historyczno-Dydaktycznej. Dzięki ich pracy uprzatnięto przed zbliżającą się kolejną rocznicą Odzyskania Niepodległości 11 Listopada. Młodzież bardzo aktywnie włączyła się w to przedsięwzięcie starając się, by to miejsce schludnie wyglądało w to wielkie święto narodowe. Była to swego rodzaju lekcja patriotyzmu w praktyce.
Góra Smierci to Miejsce Pamięci Narodowej, gdzie czcimy naszych Bohaterów Narodowych i ofiary II wojny światowej na ziemi dębickiej.
Za to zaangażowanie składamy młodzieży serdeczne podziękowania.
Gmina Dębica serdecznie zaprasza na wyjątkowe wydarzenie podsumowujące projekt „Nieodkryte karty historii – poszukiwanie szczątków na Górze Śmierci”, realizowany przy wsparciu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Spotkanie odbędzie się 27 listopada 2025 r. (czwartek) o godz. 16:00 w Domu Kultury w Pustkowie-Osiedlu (ul. 26A, sala kinowa).
Wstęp wolny.
Głównym założeniem projektu jest weryfikacja, czy obecne upamiętnienie na Górze Śmierci obejmuje pełny obszar historycznego „pola grzebalnego”. Działania te mają służyć również popularyzacji wiedzy o ofiarach obozu pracy przymusowej w Pustkowie oraz pogłębieniu świadomości historycznej mieszkańców regionu.
Podczas wykładu zaprezentowane zostaną najważniejsze wyniki badań archeologicznych prowadzonych na Górze Śmierci. Uczestnicy poznają proces poszukiwań i stosowane metody badawcze, kontekst historyczny podejmowanych działań, najciekawsze odkrycia i ich znaczenie dla lokalnej historii.
Wydarzeniu towarzyszyć będzie wystawa zdjęć dokumentujących przebieg prac archeologicznych oraz krótki film ukazujący kulisy badań terenowych.
To doskonała okazja, aby zobaczyć, jak wygląda praca archeologów w praktyce, i dowiedzieć się więcej o trudnej historii tego miejsca.
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Partnerami wydarzenia są m.in.:
- Pracownia Archeologiczna Michał Czarnik,
- Centrum Kultury i Bibliotek Gminy Dębica w Pustkowie-Osiedlu,
- Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania / Ekspozycja Historyczno-Dydaktyczna przy Górze Śmierci w Paszczynie,
- Stowarzyszenie HEKS Ring w Paszczynie.
Partner medialny: Debica.TV, W Obiektywie.
INFORMACJA
od 1 listopada 2025 r. do 30 kwietnia 2026 r.:
Ekspozycja Historyczno-Dydaktycznej
przy Górze Śmierci w Paszczynie
będzie wyłączona ze zwiedzania indywidualnego,
w tym okresie
będzie istniała
możliwość zwiedzania Ekspozycji
dla
grup zorganizowanych
w dniach:
PONIEDZIAŁEK–PIĄTEK – 8.00-15.00*
(SOBOTA i NIEDZIELA - NIECZYNNE)
po wcześniejszej rezerwacji
telefonicznej (887 628 900) lub mailowej (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.).
*Ostatnie grupy zwiedzające wchodzą
najpóźniej na 2 godziny przed zamknięciem Ekspozycji
***
